Nakon najave Vlade o usklađivanju vizne politike sa EU, turistički i poslovni sektor pripremaju se za mogući pad broja posjetilaca iz Rusije i Turske

Najavljeno uvođenje viza za državljane Rusije, Bjelorusije, Turske, Kine i Saudijske Arabije moglo bi biti jedan od prvih značajnijih ekonomskih testova Crne Gore u završnoj fazi pristupanja Evropskoj uniji.

Vlada je saopštila da će mjera, koja će biti uvedena u novembru, uskladiti viznu politiku Crne Gore sa pravilima EU. Time će biti ispunjen jedan od posljednjih uslova iz Poglavlja 24 pristupnih pregovora, koje se odnosi na pravosuđe, slobodu i bezbjednost.

Prema zvaničnim podacima, Crna Gora je tokom 2025. godine zabilježila 2,73 miliona dolazaka turista i 15,37 miliona noćenja. Strani gosti ostvarili su 95,8 odsto ukupnog broja noćenja. Poslije Srbije, najveći udio imaju turisti iz Rusije, sa 16,4 odsto ukupnog broja noćenja, a slijede Bosna i Hercegovina, Njemačka i Turska sa 4,3 odsto.

Turizam neposredno i posredno učestvuje sa oko 30 odsto u bruto domaćem proizvodu Crne Gore, dok izvoz usluga ostaje glavni oslonac u ublažavanju velikog trgovinskog deficita zemlje.

Izvršni direktor Fidelity Consulting, Miloš Vuković, ističe da značaj ruskog tržišta „daleko prevazilazi okvire tradicionalnog turizma“.

„Rusko tržište odavno je preraslo okvire klasičnog turizma i predstavlja važan segment rezidencijalnog i investicionog prisustva“, kazao je Vuković za BIRN.

On je naveo da zemlje obuhvaćene novim viznim režimom zajedno čine približno četvrtinu ukupnog broja noćenja stranih turista u Crnoj Gori. Posljedice se neće osjetiti samo u hotelima već i u privatnom smještaju, uključujući onaj koji se izdaje putem platformi poput Airbnba.

„Pad prihoda od turizma je neizbježan, jedino je pitanje koliki će on biti“, smatra Vuković.

Rusi imaju značajna ulaganja u Crnoj Gori, a u periodu od 2021. do 2024. godine kupili su nekretnine u vrijednosti od oko 210 miliona eura. Prihodi od turizma u tom periodu pali su sa približno 60 miliona eura na 33,5 miliona eura u prvih jedanaest mjeseci 2024. godine.

Ruski državljani posjeduju gotovo 19.000 nekretnina i oko 3,9 miliona kvadratnih metara zemljišta u Crnoj Gori. U zemlji je registrovano oko 7.200 kompanija čiji su vlasnici Rusi, što ih čini drugom najvećom grupom stranih privrednika, odmah iza državljana Turske.

„Govorimo o potražnji koja tokom cijele sezone puni privatni smještaj i ugostiteljske objekte, kao i o potrošnji koja traje svih dvanaest mjeseci, a ne samo u julu i avgustu“, rekao je Vuković.

Crnu Goru biraju jer nema viza

Na osnovu analize koju je Fidelity Consulting predstavio Privrednoj komori Crne Gore u decembru 2025. godine, procijenjeno je da bi potražnja iz zemalja obuhvaćenih novim viznim režimom mogla da opadne za 40 do 55 odsto tokom prve godine njegove primjene, u zavisnosti od toga koliko će sistem izdavanja viza biti brz i pristupačan.

Vuković procjenjuje da bi ukupan broj noćenja mogao da se smanji za 13 do 16 odsto. S obzirom na to da su prihodi od turizma u 2025. godini dostigli 1,48 milijardi eura, smatra da bi gubici mogli da premaše 100 miliona eura godišnje.

„Ako vizni centri ne budu operativni i efikasni u novembru i decembru, propustićemo period rezervacija za predsezonu i sezonu 2027. godine. To će biti prvi pravi test ove odluke“, kazao je Vuković.

On očekuje da će se posljedice najviše osjetiti na primorju, gdje se ostvaruje 89 odsto ukupnog turističkog prometa u Crnoj Gori i gdje je potražnja iz Rusije tradicionalno najveća, naročito u Budvi, na koju otpada 45 odsto turističkog prometa na obali.

Smatra da su najvećem riziku izloženi izdavaoci privatnog smještaja, vlasnici apartmana koji se iznajmljuju na duži period, hoteli srednje kategorije povezani sa ruskim turističkim agencijama, kao i restorani i trgovine koji zavise od potrošnje ruskih i turskih gostiju.

Predsjednik Crnogorskog turističkog udruženja i suvlasnik hotela Splendid, Žarko Radulović, tvrdi da Crna Gora gubi jednu od rijetkih prednosti po kojima se razlikovala od konkurentskih mediteranskih destinacija.

„Rusi ne biraju Crnu Goru zato što su opčinjeni Crnom Gorom, već zato što im je bezvizni režim olakšavao dolazak“, rekao je Radulović za BIRN.

On je dodao da je mogućnost ulaska bez vize bila presudan faktor i za privlačenje gostiju iz Bjelorusije i Turske, upozorivši da bi organizatori turističkih putovanja mogli da izgube interesovanje ako grupna putovanja postanu skuplja i administrativno složenija.

„Uvođenjem viza cijeli posao postaje komplikovaniji, teži i finansijski zahtjevniji“, rekao je Radulović.

Radulović je rekao da podržava evropski put Crne Gore i da uvođenje viza smatra „cijenom koju plaćamo“ za članstvo u Evropskoj uniji.

„Kao mala zemlja koja želi da postane članica EU, trebalo bi da platimo tu cijenu ako je to potrebno, ali moramo biti spremni na gubitke koji bi mogli da se mjere stotinama miliona eura“, rekao je on.

Prema njegovoj procjeni, prihodi od turizma mogli bi da se smanje za 300 do 400 miliona eura godišnje, zbog čega smatra da bi Crna Gora trebalo da zatraži nadoknadu iz fondova EU dok ne pronađe alternativna tržišta.

Radulović očekuje da bi Splendid mogao da zabilježi pad poslovanja od 17 do 20 odsto naredne godine, navodeći da najmanje toliki udio među gostima čine državljani zemalja obuhvaćenih novim viznim režimom.

Očekuje se da će ova odluka uticati i na poslovne aktivnosti turskih državljana u Crnoj Gori.

Turci su posljednjih godina postali sve prisutniji u ugostiteljstvu, malim preduzećima i ulaganjima u nekretnine, djelimično zahvaljujući geografskoj blizini i dosadašnjoj liberalnoj viznoj politici Crne Gore.

„Turci su dolazili ovdje zato što je zemlja blizu i zato što smo imali liberalan vizni režim. To je bio glavni razlog“, kazao je Radulović.

Ublažavanje posljedica

Svjesno mogućih posljedica, Ministarstvo vanjskih poslova Crne Gore saopštilo je da radi na pojednostavljivanju viznih procedura i njihovoj većoj dostupnosti.

„Zahvaljujući saradnji sa kompanijom VFS Global, podnosioci zahtjeva više neće morati da ih podnose isključivo preko crnogorskih ambasada i konzulata“, navode iz Ministarstva vanjskih poslova.

Naveli su i da centri za podnošenje zahtjeva za izdavanje viza već rade u Indiji, Bangladešu, Kirgistanu, Azerbejdžanu, Turskoj, Ujedinjenim Arapskim Emiratima i Rusiji, dok je otvaranje novih centara planirano u Pakistanu, Kini, Jermeniji, Kazahstanu, na Filipinima, u Kataru, Saudijskoj Arabiji, Bahreinu, Bjelorusiji, Nepalu i Uzbekistanu. Mreža bi trebalo da bude proširena i na Jordan, Kuvajt, Tajland i Indoneziju.

Istovremeno, Crna Gora razvija novi vizni informacioni sistem, za koji Ministarstvo tvrdi da će biti potpuno usklađen sa informacionim sistemima EU i bezbjednosnim standardima Šengenskog prostora. Dugoročni cilj je uvođenje elektronskih viza, koje bi omogućile podnošenje zahtjeva putem interneta i njihovu bržu obradu.

Prema navodima Ministarstva, ove reforme „trebalo bi da ojačaju bezbjednost, ubrzaju digitalizaciju javne uprave i očuvaju konkurentnost Crne Gore kao turističke i investicione destinacije, uprkos ukidanju bezviznog režima za nekoliko važnih tržišta“.

Međutim, najave promjene viznog režima izazvale su diplomatski spor sa Moskvom.

Ruska ambasada u Podgorici ocijenila je da je odluka dokaz „krajnje zavisnosti Crne Gore od uticaja stranih pokrovitelja“ i upozorila da bi mogla negativno da utiče na turizam, ekonomiju i bilateralne odnose.

U saopštenju ambasade navodi se da će novi vizni režim značajno smanjiti broj turista iz Rusije. Takođe je upozoreno da bi ova mjera mogla negativno da se odrazi na projekte ruskih kompanija koje posluju u Crnoj Gori, uz tvrdnju da je očuvanje bezviznog režima bilo moguće i tokom procesa pristupanja Evropskoj uniji.

Crnogorsko Ministarstvo vanjskih poslova odgovorilo je pozivanjem ruskog ambasadora Aleksandra Lukašika na razgovor, uz ocjenu da izjave kojima se dovode u pitanje nezavisnost i kredibilitet crnogorskih institucija prevazilaze granice uobičajene diplomatske komunikacije.

Ministarstvo je ponovilo da je potpuno usklađivanje vizne politike sa pravilima EU suverena odluka, donesena u skladu sa nacionalnim interesima i obavezama koje proizlaze iz procesa pristupanja EU, naglasivši da ova mjera nije usmjerena protiv ruskih državljana.

Treba olakšati vizne procedure

Podaci Vlade pokazuju da je među 21.000 ruskih državljana koji su tokom 2025. godine boravili u Crnoj Gori njih oko 1.800 imalo odobren stalni boravak, dok je među približno 13.000 državljana Turske samo njih 87 imalo taj status.

Do sada su se ruski državljani češće trajno nastanjivali u Crnoj Gori, dok su turski državljani uglavnom boravili na osnovu radnih dozvola i dozvola za obavljanje privrednih djelatnosti.

Predstavnici zajednice ruskog govornog područja reagovali su oprezno.

Aleksander Krgijan, predstavnik rusofone dijaspore u Crnoj Gori, odbio je da detaljnije komentariše ovu temu, navodeći da je ona postala „političko pitanje“.

„Svaka viza predstavlja filter i ograničenje. Oni koji budu mogli da je priušte nastaviće da dolaze. Dijaspora u Crnoj Gori moraće da nauči da posluje s evropskim tržištem i drugim zemljama. To je pravac u kojem se stvari kreću“, rekao je Krgijan za BIRN.

Crna Gora je u oktobru prošle godine privremeno uvela vize za državljane Turske nakon protesta usmjerenih protiv turskih državljana, koji su izbili poslije ranjavanja jednog mladića u Podgorici. Vlasti su kasnije utvrdile da su u incident bili umiješani državljani Azerbejdžana.

Nadležne institucije još nijesu objavile ažurirane podatke o broju turskih državljana koji žive u Crnoj Gori, uprkos medijskim izvještajima o mogućem masovnijem odlasku tokom proteklih deset mjeseci.

U međuvremenu, turski turisti strahuju da bi nova vizna procedura mogla dodatno da oteža njihova putovanja u Crnu Goru.

Emre, 38-godišnji računovođa iz Turske, kaže da ga uvođenje viza vjerovatno neće odvratiti od ponovnog dolaska, ali da mnogi njegovi sunarodnici razmišljaju drugačije.

„Vjerovatno ću ponovo doći, ali znam mnogo ljudi u Turskoj koji odustanu čim se pomenu vize. Sve je mnogo jednostavnije bez njih“, rekao je za BIRN.

Miloš Vuković tvrdi da će šire ekonomske posljedice manje zavisiti od same odluke o uvođenju viza, a mnogo više od načina na koji će Crna Gora upravljati tom promjenom.

„Usklađivanje vizne politike obaveza je Crne Gore i jedan od uslova za zatvaranje Poglavlja 24. O tome nema rasprave, jer je članstvo u Evropskoj uniji najveći pojedinačni ekonomski projekat ove zemlje“, rekao je Vuković.

On smatra da je „ključna razlika između vize koja se može dobiti brzo, jeftino i elektronskim putem i one za koju je potrebno prolaziti kroz dugotrajne administrativne procedure“.

Vuković je upozorio da bi, „ukoliko se ne ublaže posljedice istovremenog uvođenja viza, povećanja stope PDV-a u turizmu i rasta operativnih troškova, negativni efekti mogli da se prošire i izvan turističkog sektora, odnosno da utiču na zaposlenost, javne finansije i ukupni ekonomski rast“.