Analiza pokazuje da su i Crna Gora i Tajvan formalno uskladili svoje zakonodavstvo sa međunarodnim standardima, posebno preporukama FATF-a, ali su to uradili na različite načine i sa različitim rezultatima u praksi.
Crna Gora je 2025. godine ugradila kriptoimovinu direktno u Zakon o sprječavanju pranja novca i finansiranja terorizma. Uveden je registar pružalaca usluga povezanih sa kriptoimovinom i propisana su pravila za praćenje transfera, uključujući i takozvani „travel rule“. Sistem je postavljen normativno korektno, ali u praksi još nema registrovanih pružalaca usluga.
Finansijsko-obavještajna jedinica je tokom 2024. godine imala svega nekoliko predmeta vezanih za kriptoimovinu, i to kroz prijave banaka, dok istovremeno istraživanja BIRN Crna Gora ukazuju na postojanje velikih, neregistrovanih i nekontrolisanih tokova novca kroz kripto tržište.
Tajvan je, s druge strane, 2024. godine značajno pooštrio sistem. Pored izmjena zakona, uveden je obavezan režim AML registracije za sve pružaoce usluga u oblasti digitalne imovine, uz jasne tehničke i bezbjednosne standarde te stroge „fit and proper“ kriterijume. Takođe, Tajvan je uveo i ozbiljne krivične sankcije za neregistrovano poslovanje u oblasti digitalne imovine.
Rezultat takvog pristupa je dvostruko povećanje broja sumnjivih transakcija prijavljenih od strane kripto sektora, kao i činjenica da je nakon pooštravanja pravila dvije trećine dotadašnjih pružalaca usluga u oblasti digitalne imovine (VASP) izgubilo pravo na rad jer nijesu ispunili nove standarde.
Ključna razlika između dva sistema nije u samom postojanju zakona, već u nivou operativne preciznosti i sprovođenja. Tajvan je izgradio detaljan i tehnički razrađen okvir sa jasnim sankcijama i aktivnim nadzorom. Crna Gora je postavila osnov, ali bez posebnog zakona o digitalnoj imovini, bez krivičnog djela neregistrovanog pružanja usluga u oblasti digitalne imovine i bez specijalizovanih nadzornih kapaciteta.
Dokument zato predlaže nekoliko konkretnih koraka kako bi se stanje unaprijedilo: uvođenje krivične odgovornosti za neregistrovane pružaoce usluga, donošenje posebnog zakona o digitalnoj imovini usklađenog sa evropskim pravilima, jačanje nadzornih kapaciteta Finansijsko-obavještajne jedinice i Komisije za tržište kapitala, izradu kripto-specifičnih smjernica i tipologija, kao i uvođenje alata za blokčejn analitiku.
Osnovna poruka analize je jasna – kriptoimovina sama po sebi nije problem. Problem nastaje kada institucije nemaju kapacitet da prepoznaju, registruju i kontrolišu subjekte koji njome trguju. Iskustvo Tajvana pokazuje da je moguće uspostaviti sistem koji daje rezultate. Crna Gora sada ima priliku da iz faze formalnog usklađivanja pređe u fazu stvarne primjene i efikasnog nadzora.
