Dok je proces razgraničenja Podgorice sa opštinama Zeta i Tuzi i dalje bez jasnog ishoda, sve su češći protesti i neslaganja oko infrastrukturnih projekata, pokazala je analiza BIRN-a.

Proces razgraničenja Podgorice i Tuzi traje već sedam godina, dok čelnici Zete i Glavnog grada tri godine raspravljaju o definisanju granica i podjeli imovine.

Status samostalne opštine Tuzi su dobile u septembru 2018. godine, a Zeta u avgustu 2022. Do tada su funkcionisale u sastavu Glavnog grada Podgorice kao gradske opštine Tuzi i Golubovci. Podgorička vlast upravljala je njihovom teritorijom, imovinom, budžetom i prihodima.

Građanski aktivista Dževdet Pepić smatra da odgađanje dogovora o razgraničenju stvara problem u funkcionisanju novoosnovanih opština.

“Praktično ispada da Tuzi i Zeta imaju imovinu na korišćenje ali ne u svojini što stvara jedan veliki problem. Ali mislim da je ovdje problem prije svega u izbjegavanju da se sjedne i da se razgovara”, kazao je Pepić BIRN-u.

Zbog neriješenog pitanja razgraničenja Zeta i Tuzi ne mogu u potpunosti raspolagati imovinom koja je pod njihovom upravom, dok podgorička vlast ne može sprovoditi ugovorene projekte jer ne postoji jasna granica između opština.

 Predsjednik Opštine Zeta, Mihailo Asanović, tvrdi da se proces razgraničenja sa Glavnim gradom nije pomjerio sa mrtve tačke.

„Prošlo je već više od tri godine, da mi još uvijek niti smo podijelili opremu, niti imamo kvadrata prevedenog zemljišta na Opštinu Zeta. Ovo izuzetno otežava naše funkcionisanje. Imamo situaciju da ne možemo da raspolažemo sa svojom imovinom, da prilikom gradnje moramo da pitamo i dalje Podgoricu. I dalje smo još uvijek, u tom smislu mogu reći gradska opština, gdje bilo koji posao nam zavisi od njih“, tvrdi Asanović.

Protesti zbog kolektora i deponije

Iako je Komisija za razgraničenje između Podgorice i Zete formirana 2022. godine pregovori su blokirani zbog neslaganja oko vlasništva nad zemljištem u Zeti i kontrole prihoda od aerodroma u Golubovcima. Nakon formiranja nove opštine Glavni grad je ostao upisan kao vlasnik građevinskog i zemljišta u industrijskoj zoni na teritoriji Zete, zbog čega podgorička uprava mora da odobri investicije u susjednoj opštini.

Neriješeno pitanje ingerencija susjednih opština već je izazvalo proteste u Zeti nakon planova podgoričke vlasti da u selu Botun izgradi postrojenje za prečišćavanje otpadnih voda. Lokacija za izgradnju postrojenja određena je 2021. godine u vrijeme kada je Zeta bila gradska opština, na parceli koja pripada Podgorici i Kombinatu aluminijuma Podgorica.

Mještani Zete su na lokalnom referendumu 14. decembra glasali protiv odluke da se kolektor gradi u Botunu, zahtjevajući da Glavni grad odredi drugu lokaciju. Mještani Zete organizovali su proteste i postavili šatore u Botunu, navodeći da je kolektor prijetnja po javno zdravlje.

Iz Glavnog grada tvrde da je izgradnja postrojenja jedna od obaveza u pristupnim pregovorima sa EU, navodeći da bi morali da plate kreditorima i izvođačima radova ukupno 212 miliona eura zbog odustajanja od projekta.

Asanović upozorava da se parcela na kojoj je planirano pomenuto postrojenje nalazi na teritoriji Opštine Zeta.

“Nećemo dozvoliti i neće dobiti od Opštine saglasnost da mogu da grade u Botunu kolektor za potrebe Podgorice. Mi nemamo uvid u te ugovore, mi nemamo projekat, a žele da ga grade na našoj teritoriji i niko ne kaže ko će da upravlja sa tim projektom“, kazao je Asanović

Slični protesti organizovani su i u opštini Tuzi zbog planova za izgradnju pete sanitarne kade na deponiji „Livade“, za koju lokalne vlasti tvrde da se nalazi na njihovoj teritoriji. Mještani okolnih sela Omerbožovići i Dinoša svakodnevno organizuju četvoročasovne blokade ulaza u deponiju, poručujući da neće dozvoliti dalje proširenje.

Razgraničenje između Podgorice i Tuzi nije završeno jer opštine vode sporove zbog imovine, prihoda i nadležnosti nad javnim preduzećima, među kojima je i deponija „Livade“. Predsjednik Opštine Tuzi, Lindon Đeljaj, nije odgovarao na pitanja BIRN-a u vezi razgraničenja sa Glavnim gradom.

Dževdet Pepić smatra da je pitanje razgraničenja trebalo riješiti prije proglašenja opština Tuzi i Zeta.

“Znamo da je veliki problem i deponija, sada je u pitanju kolektor, ali se praktično jednostavno drži status kvo, da još uvijek nad ovim teritorijama glavnu i odgovornu riječ ima Glavni grad. Zbog čega je to tako? Pa mislim da su tu prije svega u pitanju neki interesi – da li ekonomski, da li partijski. Plašim se da se, prije svega, kriju lični interesi”, tvrdi Pepić.

Ako nema dogovora, rješenje je arbitraža

Zakonom o teritorijalnoj organizaciji Crne Gore predviđeno je formiranje privremenih komisija zaduženih za podjelu teritorija i imovine opština. Konačna odluka o razgraničenju i podjeli imovine mora se potvrditi u lokalnim parlamentima, nakon čega se potpisuje sporazum.

Državni sekretar u Ministarstvu javne uprave, Naim Đokaj, smatra da prvo treba završiti razgraničenje opština Tuzi i Podgorica jer proces traje sedam godina. Đokaj je i predsjednik Odbora za razgraničenje Tuzi i Podgorice.

“Mi kao ministarstvo nemamo nikakvu ulogu u tome, jer to je već neka interna stvar između dvije strane, gdje raspravljaju o samoj podjeli imovine. Predstavnici Opštine Tuzi su tražili svoj dio koji im pripada po nekoj njihovoj formuli. Nismo imali zvaničan stav od strane Glavnog grada po tom pitanju ali naravno po nekim mojim informacijama oni nastavljaju i dalje sa svojim internim sastancima i pregovorima“, tvrdi Đokaj.

Zakonom o teritorijalnoj oprganizaciji predviđeno je da se rješavanje sporova između opština može povjeriti arbitražnoj komisiji koju čine predstavnici opština, predstavnici Vlade i stručnjak za oblast imovinskog prava, koji je istovremeno predsjednik arbitraže. Odluka komisije je konačna.

 “Zbog samih građana, zbog razvoja privrede pogotovo u novooosnovanim opštinama, kako Tuzi tako i Zete, potrebno je da se ovaj proces završi. Ako ne vidimo pozitivan odgovor, onda ćemo sigurno postupiti po svim našim mogućim nadležnostima i obavezama i ovaj proces proslijediti arbitražnoj komisiji.”

Iz službe za odnose sa javnošću Glavnog grada su odbili da komentarišu pregovore sa opštinama Tuzi i Zeta, navodeći da „razgraničenje i dalje traje, da se obavlja u koordinaciji sa Ministarstvom javne uprave i da bi svako pojedinačno istupanje članova bilo suprotno postizanju dogovora”.

Međutim, Asanović tvrdi da se komisije za razgraničenje uopšte ne sastaju i da takav status može potrajati godinama. On je upozorio da odgađanje razgraničenja koči razvoj privrede u opštinama.

“Znate, bilo je u javnosti da su neki ozbiljni, renomirani, svjetski lanci, fabrike, htjele da dođu kod nas na našoj teritoriji, međutim mi nemamo da im ponudimo zemljište, zato što se ono i dalje formalno-pravno vodi na Podgoricu”, tvrdi Asanović.