Premijer Milojko Spajić je u decembru 2023. najavio da bi radovi na drugoj dionici auto-puta od Mateševa do Andrijevice trebalo da počnu do septembra 2024. godine.

Spajić je na sastanku u Privrednoj komori Crne Gore kazao da je plan da se do kraja 2030. godine završi izgradnja auto-puta Bar – Boljare i Jadransko-jonskog autoputa i četiri brze autoceste.

„Mi ne možemo da čekamo. Ići ćemo na brzi tender i paf-paf, u septembru želim da vidim ašov u zemlji”, kazao je tada Spajić.

Dvije godine nakon premijerovog obećanja državna kompanija Monteput je 27. februara ove godine potpisala ugovor sa kineskim konzorcijumom PowerChina – Stecol – PCCD o izgradnji druge dionice auto-puta, a radovi još nijesu počeli.

Dionica duga 23,5 kilometara će koštati 693.969.668 eura, a rok za završetak radova je pet godina. Projekat se finansira sa 200 miliona eura kredita Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD), 150 miliona eura bespovratnih sredstava Evropske unije i 250 miliona eura iz državnog budžeta.

Prvi tender za dionicu auto-puta od Mateševa do Andrijevice raspisan je prošlog februara, ali je na zahtjev EBRD-a poništen zbog izmještanja dijela predviđene trase. Nakon ponavljanja tendera izvođač radova je izabran 15. januara ove godine.

Fact-check analiza BIRN-a pokazala je da većina velikih infrastrukturnih projekata u Crnoj Gori kasni u odnosu na rokove koje najavljuju Vladini zvaničnici. Projekte prate kompleksne procedure, nepredviđeni radovi i neriješeni imovinsko-pravni odnosi.

Iz Vlade Crne Gore navode da su prve najave za pojedine projekte bile zasnovane na planiranoj dinamici tendera i ugovornih obaveza izvođača.

„Tokom realizacije pojavili su se dodatni infrastrukturni zahvati koji nijesu bili obuhvaćeni prvobitnim ugovorom, uključujući izmještanje elektroenergetske mreže CEDIS-a, vodovodne i kanalizacione infrastrukture, kao i pojedine segmente lokalne putne mreže. Takve okolnosti objektivno utiču na dinamiku izvođenja radova. Kod ovako kompleksnih projekata nije uvijek moguće predvidjeti sve izazove koji se mogu pojaviti tokom realizacije“, kazali su iz Vlade BIRN-u.

Kompleksne procedure, nepredviđeni radovi

Podsjećajući da optimistične najave velikih infrastrukturnih projekata nisu novost, novinar Vijesti, Goran Kapor, pojašnjava da veliki javni projekti osim praktične svrhe služe i kao reklama onih koji ih sprovode.

„Od kada sam u novinarstvu, a to je već 27 godina, političari stalno obmanjuju javnost. U modernoj demokratiji oni služe i za dobijanja glasova, jer se na osnovu njih može procijeniti ozbiljnost te vlasti – da li je završeno u predviđenim rokovima, da li je bilo prekoračenja budžeta i da li je kvalitetno urađeno. Odnosno, da se ne desi da se to tek izgrađeno ili rekonstruisano kasnije sruši ili da ne bude funkcionalno“, kazao je Kapor BIRN-u.

Najavljeni rokovi za završetak radova probijeni su i prilikom izgradnje bulevara Tivat – Jaz, koja je počela u avgustu 2023. godine a trebalo je da se završi prošlog marta.

Iako je prilikom svečanog početka radova najavljeno da će bulevar biti završen za dvije godine, u februaru 2024. godine tadašnji ministar saobraćaja i pomorstva, Filip Radulović, kazao je da su obećanja bila nereralna. Radulović je tada rekao da će radovi biti završeni do januara 2026.

„Na ovom projektu imamo određene izazove zbog čega sam imao sastanak sa predstavnicima opština Kotor i Tivat, kao i predstavnicima CEDIS-a i Regionalnog vodovoda. Tražio sam njihovu veću uključenost u rješavanju određenih problema kako bi rokovi završetka projekta bili ispoštovani“, kazao je Radulović prilikom obilaska radova u julu 2024. godine.

Uprava za saobraćaj je 16. januara ove godine odobrila rok za produženje radova do 31. maja, navodeći da se radi u složenim uslovima zbog rekonstrukcije i izmještanja elektroenergetske, vodovodne, kanalizacione i putne infrastrukture u opštinama Tivat i Kotor.

Posao izgradnje bulevara dugog 16,5 kilometara dobio je kineski konzorcijum Shandong Foreign Economic and Technical Cooperation Co. LTD i Shandong Liuqiao Group Co. LTD. Izgradnja bulevara trebalo bi da košta 54 miliona eura, od čega 9 miliona plaća Regionalni vodovod Crnogorsko primorje a ostatak Uprava za saobraćaj.

Iz Ministarstva saobraćaja kazali su BIRN-u da se radovi od početka izvode u složenim okolnostima, ističući da se tokom realizacije projekta ukazala potreba za dodatnim infrastrukturnim radovima. Na pitanje da li će neko snositi odgovornost zbog nepoštovanja rokova koji su saopšteni u javnosti, iz Ministarstva saobraćaja su kazali da veliki infrastrukturni projekti zahtijevaju značajno vrijeme za realizaciju kao i da su praćeni izazovima.

“Rokovi koji se saopštavaju javnosti nijesu paušalne procjene, već su definisani ugovorima zaključenim nakon sprovedenog tenderskog postupka. Ti rokovi su sastavni dio ugovorne dokumentacije i zasnivaju se na ponudama i dinamičkim planovima koje predlažu sami izvođači radova”, kazali su iz Ministarstva saobraćaja.

Goran Kapor ističe da pojedine investicije kasne zbog žalbi na tenderima, naknadnih problema sa eksproprijacijom ili protesta mještana.

“Sve se to može izbjeći ukoliko su projekti dobro pripremljeni i ukoliko političari u svojim prognozama rokova uzmu u obzir i moguće probleme koji se mogu pojaviti, a ne da rokove prilagođavaju izbornim kalendarima”, smatra Kapor.

Velje brdo još bez prvih stanara

Kapor upozorava da se kapitalni projekti najčešće obećavaju u predizbornim kampanjama, navodeći kao primjer najavu premijera Milojka Spajića da će projekat Velje brdo u blizini Podgorice biti završen do sredine 2026. godine. Projekat za novo naselje na Veljem brdu Spajić je predstavio 21. septembra 2024. godine, sedam dana uoči vanrednih lokalnih izbora u Podgorici.

„Prvi stanovi će, očekujemo, biti disperzovani do 2026. godine”, kazao je Spajić.

Predstavljajući program Vlade za rješavanje stambenih potreba građana pod povoljnim uslovima, Spajić i ministar prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine, Slaven Radunović, tada su kazali da će na Veljem brdu nići potpuno novi grad u kojem će živjeti oko 42 hiljada ljudi. Kazali su tada i da je u okviru njega planirano skoro 3 miliona kvadrata izgrađenih površina, namjenjenih stanovanju i poslovanju.

Spajić je u crnogorskom parlamentu u oktobru 2024. kazao da će do kraja godine biti usvojen DUP Podgorice i Prostorni plan Crne Gore, kako bi se počelo sa realizacijom projekta. Vlada je u međuvremenu formirala Koordinaciono tijelo za realizaciju projekta i aktivirala portal za prijavu stanova.

Prošlog juna, Radunović je kazao da će dinamika radova zavisiti od potražnje.

“Hoće li to da bude u januaru ili decembru naredne godine, ili će da bude 2027, neka građani znaju da je to najmanje bitno. Radimo punom snagom, pored svih opstrukcija političke opozicije, medija i jednog dijela NVO sektora”, rekao je Radunović.

Iz Radunovićevog ministarstva su 27. februara ove godine kazali da izgradnja prvih zgrada počinje u drugoj polovini 2026. godine, dok će dinamika useljenja biti naknadno određena.

Kapor smatra da su obećanja o useljenju prvih stanara do sredine 2026. bila nerealna jer u tom momentu nije bilo nikakvih planskih preduslova niti u blizini Veljeg brda postoji infrastruktura za takav projekat.

“Ostala su još četiri mjeseca do useljenja, a praktično je samo usvojena izmjena prostornog plana i raspisani tenderi za pripremu dokumentacije uz i dalje protivljenje struke i gradskog Vodovoda”, kazao je Kapor.

Ovaj tekst podržan je, u okviru projekta „Disinfo Watch: Fact-Checking for Resilient Communities“, od strane Udruženja građana i građanki “Zašto ne” a finansiran od strane Evropske unije. Međutim izražena mišljenja i stavovi održavaju isključivo perspektivu autora, odnosno Balkanske istraživačke mreže – Crna Gora (BIRN Crna Gora), i ne predstavljaju nužno stavove  Udruženja građana i građanki “Zašto ne” i Evropske unije.