Potpredsjednik Vlade Crne Gore Ervin Ibrahimović je u avgustu 2024. najavio ulaganja u sjever Crne Gore kako bi se zaustavilo iseljavanje stanovništva. Obrazlažući ulazak Bošnjačke stranke u rekonstruisanu Vladu, Ibrahimović je rekao da će ta stranka insistirati na ulaganjima u opštine na sjeveru i „barem za jedan korak zaustaviti depopulaciju“.

„Mi danas svjedočimo da Bošnjaci i ljudi sa sjevera idu prema južnom i srednjem dijelu Crne Gore, a najviše prema Zapadnoj Evropi. Ukoliko promptno ne reagujemo i u pravom smislu budžetski ne prepoznamo razvoj sjevera ovi gradovi će postati pusti“, kazao je Ibrahimović za lokalnu televiziju Rožaje.

Analizirajući učinak u aktuelnoj vladi iz Bošnjačke stranke su u oktobru 2024. najavili da će biti snažno fokusirani na rješavanje demografskih izazova sa kojima je suočen sjever Crne Gore, a najviše bošnjačka populacija.

Godinu kasnije, funkcioner Bošnjačke stranke i Ministar socijalnog staranja, brige o porodici i demografije, Damir Gutić, upozorio je da se sjever suočava sa gubitkom od preko 25 hiljada stanovnika, dok južna regija bilježi rast od 10 odsto.

„Podgorica i Budva su glavni imigracioni centri, dok opštine sa emigracionim trendom imaju stariju populaciju i manju sposobnost demografske obnove. Procjenjuje se da se između 2011. i 2023. godine iz Crne Gore iselilo oko 94.000 ljudi, što znači da je u prosjeku dnevno napuštalo zemlju 22 osobe”, kazao je Gutić na sjednici Odbora za zdravstvo, rad i socijalno staranje.

Fact-check analiza BIRN-a pokazala je da se iseljavanje stanovništva sa sjevera nastavlja i pored obećanja predstavnike Vlade o razvoju opština u sjevernom dijelu Crne Gore.

Zaustavljanje iseljavanja stanovništva sa sjevera obećala je Vlada premijera Milojka Spajića, ali i prethodne vlade koje su vodili premijeri Dritan Abazović, Zdravko Krivokapić, Duško Marković i Milo Đukanović.

Iz Vlade Crne Gore i Ministarstva socijalnog staranja, brige o porodici i demografije nisu odgovarali na upite BIRN-a.

Migracije koje traju decenijama

Podaci Uprave za statistiku (Monstat) pokazali su da trend migracije stanovništva sa sjevera Crne Gore traje decenijama. Tokom 2011. godine u svakom gradu na sjeveru je evidentiran negativan migracioni saldo od 1.407 osoba, a te godine najviše stanovnika iselilo se iz Bijelog Polja, Berana i Pljevalja, a najviše doseljenih bilo je u Podgorici, Baru, Budvi i Tivtu.

Migracioni saldo je demografski pokazatelj koji pokazuje razliku između broja stanovnika koji su se doselili u neku teritoriju i onih koji su se iz nje odselili.

Negativan migracioni saldo od 1.085 je zabilježen 2016. godine, dok je tokom 2020. godine pao na 907 lica. Prema podacima Monstata negativan migracioni saldo na sjeveru je 2024. iznosio 516 lica.

Tokom analiziranih perioda najveći negativni migracioni saldo bio je u Bijelom Polju, Nikšiću, Beranama, Pljevljima i Rožajama, a najveći pozitivni u Podgorici, Baru, Budvi i Tivtu.

Gordana Radojević iz Društva statističara i demografa Crne Gore (Demostat) tvrdi da je sjeverni region Crne Gore suočen sa izrazito snažnim demografskim padom, pojašnjavajući da je između popisa stanovništva 2011. i 2023. broj stanovnika smanjen za oko 14,2 odsto.

„Ovaj pad rezultat je i unutrašnjih migracija prema centralnom i južnom dijelu zemlje, ali i emigracije u inostranstvo. Posebno se izdvajaju Pljevlja i Plužine, gdje je pad stanovništva znatno izraženiji od regionalnog prosjeka. U Pljevljima je broj stanovnika smanjen za 21,6 odsto, dok su Plužine izgubile čak trećinu stanovništva između dva popisa“, kazala je Radojević.

„Realno je očekivati da će se negativni demografski trendovi na sjeveru nastaviti i u narednom periodu, prije svega zbog izostanka adekvatne politike regionalnog i demografskog razvoja u Crnoj Gori, ali i zbog sve atraktivnijih imigracionih politika razvijenih država“, dodala je ona.

Negativan prirodni priraštaj na sjeveru

Podaci Monstata pokazali su i da sjever Crne Gore i dalje bilježi negativan prirodni priraštaj, dok rast stanovništva dolazi uglavnom iz centralnog i primorskog regiona.

Prirodni priraštaj je demografski pokazatelj koji predstavlja razliku između broja rođenih i broja umrlih u određenoj populaciji.

Prema podacima Monstata tokom 2011. godine negativan prirodni priraštaj zabilježen je u Andrijevici, Plužinama, Kolašinu, Mojkovcu, Pljevljima, Šavniku i Žabljaku, a najnižu stopu prirodnog priraštaja imala su Pljevlja. U tim opštinama zabilježen je negativan prirodni priraštaj i 2016. godine, kao i 2020. i 2024. godine. Istovremeno najviši prirodni priraštaj bio je u Podgorici.

„Paradoks je da Crna Gora nikada nije imala veći broj ministarstava i institucija koje se direktno ili indirektno bave razvojem sjevera i populacionom politikom, a istovremeno nikada lošije demografske pokazatelje u tom regionu. To ukazuje da problem nije u institucionalnom okviru, već prije svega u nedostatku dugoročne, koordinisane i razvojno usmjerene politike koja bi stvorila realne ekonomske i životne uslove da se naseljava sjeverni region zemlje“, kazala je Radojević.

„Istovremeno se planiraju veliki stambeni projekti, poput Veljeg brda u centralnom regionu, koji će vjerovatno dodatno privući stanovništvo iz drugih djelova zemlje, uključujući i sjever. Time se, umjesto smanjenja regionalnih razlika, može dodatno ubrzati pražnjenje sjevernog dijela države“, dodala je ona.

U Prostornom planu koji je usvojen prošlog juna Vlada je ocijenila da bi migracije sa sjevera Crne Gore mogle biti zaustavljene do 2030. godine, tako što će biti stvoreni bolji infrastrukturni i privredni uslovi u svim regionima. Kao jedan od ciljeva u Prostornom planu Crne Gore do 2040. navodi se smirivanje unutrašnjih migracija u zemlji i povratak građana u opštine na sjeveru države.

Radojević podsjeća da je Vlada tek počela sa izradom Strategije demografskog razvoja Crne Gore za period 2027–2037.

„Taj proces je pokrenut tek nedavno, i to u posljednjoj godini mandata Vlade, zbog čega ostaje dilema da li će taj dokument predstavljati zaista realan i dugoročan okvir demografske politike ili prije pokušaj da se ova tema ponovo otvori uoči narednih izbora. U tom kontekstu postoji bojazan da bi pojedine mjere za razvoj sjevernog regiona, mogle ostati na nivou političkih najava, dok bi njihova eventualna realizacija bila prepuštena nekoj narednoj vladi“, tvrdi ona.

Ovaj tekst je finansiran od strane Evropske unije. Međutim izražena mišljenja i stavovi održavaju isključivo perspektivu autora, odnosno Balkanske istraživačke mreže – Crna Gora (BIRN Crna Gora) i ne predstavljaju nužno stavove Evropske unije.